Расулуллоҳнинг 5 мактуби: ислом тарихида илк дипломатик халқаро мулоқот намунаси

 

 

Милодий VII асрда юборилган бешта тарихий мактуб бугун Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказида илк бор ягона экспозицияда тақдим этилмоқда. Ташриф буюрувчилар Расулуллоҳ (с.a.в.)нинг дунё ҳукмдорларига йўллаган дипломатик хатлари орқали илк халқаро мулоқот ва тинчлик сиёсати билан яқиндан танишади.

 

Ислом динининг дунё бўйлаб кенг ёйилиши, инсониятни тавҳид – ягона Аллоҳга эътиқод қилиш ғояси атрофида бирлаштириш жараёнида Расулуллоҳ Муҳаммад (с.a.в.) томонидан юборилган дипломатик мактублар алоҳида тарихий аҳамиятга эга. Бу мактублар Ислом тарихида илк халқаро дипломатия, сиёсий мулоқот ва масъулиятнинг ёрқин намунасидир. Бугун ана шу бебаҳо тарихий ҳужжатлар Ўзбекистондаги Ислом цивилизацияси марказининг Биринчи Ренессанс бўлими экспозициясида илк бор ягона концепция асосида кенг жамоатчиликка тақдим этилмоқда. 

 

Ушбу экспозиция орқали ташриф буюрувчилар Ислом тарихининг муҳим бурилиш нуқталаридан бири  Расулуллоҳ (с.a.в.)нинг дунё ҳукмдорларига йўллаган олтита машҳур мактуби билан яқиндан танишиш имконига эга бўлади.

 

 

Биринчи мактуб

Расулуллоҳ (с.a.в.) томонидан Рим империясига қарашли Мисрда ҳукмронлик қилган Муқовқиюс номига юборилган мактуб исломий дипломатиянинг ёрқин намуналаридан биридир. Мактуб Мадинада ёзилиб, саҳобий Ҳотиб ибн Аби Балтаъа орқали етказилган.

Унда Исломга даъват билан бирга, ҳукмдорнинг халқи олдидаги масъулияти, Аҳли Китоб  яҳудий ва насронийларни ягона эътиқодга чақириш ғояси илгари сурилган. Ушбу мактуб Мадина даври дипломатик эпизодларига киради. Кўп манбаларда ҳижрий 6, милодий 627–628 йилларга оид дейилади. 

 

 

Иккинчи мактуб

Баҳрайн минтақаси ҳокими ал-Мунзир ибн Совийга юборилган мактубда ижтимоий барқарорлик, диний бағрикенглик ва адолат масалалари алоҳида таъкидланган. Расулуллоҳ (с.a.в.) мусулмонларга эътиқод эркинлиги берилишини баён этган.

“Эй, Аҳли Китоблар! Келинг, барчамиз ягона мақсад сари бирлашайлик. Фақат, Аллоҳгагина қуллуқ қилайлик.”

 

Элчи сифатида юборилган Ал-Аъла ибн ал-Ҳадрамий орқали етказилган ушбу мактуб натижасида Мунзир ибн Совий исломни қабул қилган ва минтақада тинч йўл билан исломий тартиблар жорий этилган.

 

 

Учинчи мактуб

Рим (Византия) императори Ҳирақлиюсга йўлланган мактубда Расулуллоҳ (с.a.в.) уни ислом таълимотига даъват этиб, Аҳли Китобни ягона Аллоҳга ибодат қилишга чорлайди. Мактубда диний муштараклик, эътиқод масъулияти ва тарихий жавобгарлик масалалари илгари сурилган.

 

Мактуб қуйидаги сўзлар билан бошланади:

 

“Бисмиллаҳир роҳманир роҳим Аллоҳнинг бандаси ва Унинг элчиси Муҳаммаддан Рим императори Ҳирақлиюсга: ҳидоят таълимотига эргашганларга тинчлик тилайман.  Аммо баъд, албатта мен сизни ислом таълимотига тарғиб этаман.”

 

Тарихий манбаларга кўра, Ҳирақлиюс ислом ҳақида чуқур мулоҳаза юритган ҳукмдорлардан бири бўлган.

 

Тўртинчи мактуб

Расулуллоҳ (с.a.в.) томонидан Уммон ҳукмдорлари Жейфар ва Абд Жуландийга юборилган мактуб мазмунан қатъий руҳда ёзилган. 

Мактубда Расулуллоҳ (с.a.в.)нинг даъвати қуйидаги ибораларда ифода этилган:

 

“Сизларни исломга даъват қиламан. Исломни қабул қилинглар – нажот топасизлар...”

 

Элчи Амр ибн ал-Ос (р.а.) орқали етказилган ушбу мактуб натижасида Жуландий ўғиллари исломни қабул қилган. Шундан кейин Уммон халқи Расулуллоҳга итоат қилиб, Ислом давлатига қўшилди.

 

 

Бешинчи мактуб

Ҳабашистон ҳукмдори Нажошийга йўлланган мактуб ўзининг нозик ақидавий мазмуни билан ажралиб туради. Унда Исо (a.с.) ва Марям (a.с.) ҳақидаги исломий эътиқод баён қилиниб, насроний ҳукмдор билан умумий диний муштараклик асосида мулоқот олиб борилган.

 

Мактубда қуйидаги мазмундаги мурожаат ўрин олган:

 

“Сизни ва лашкарларингизни Аллоҳга итоат этишга тарғиб этмоқдаман. Насиҳатимни қабул қилғайсизлар. Ҳидоят таълимотини қабул қилганларга доим тинчлик ва омонлик тилайман!”

 

Кўпчилик муҳаддис ва тарихчиларга кўра, Нажоший Исломни қабул қилган. Расулуллоҳ (с.a.в.) унинг вафоти хабарини олгач, Мадинада ғоибона жаноза намози ўқиганлар. Бу воқеа ислом фиқҳида муҳим далил сифатида эътироф этилади.

 

Муҳаммад (с.a.в.)нинг бу беш мактуби Ислом тарихида илк халқаро дипломатия мактабининг пойдеворини яратди. Улар зўравонлик эмас, даъват, мулоқот орқали жамиятлар билан алоқалар ўрнатиш мумкинлигини кўрсатди.

Бугунги кунда ушбу мактублар нафақат диний ҳужжат, балки инсоният тарихидаги адолат, тинчлик ва эътиқод эркинлиги ғояларини тарғиб этувчи бебаҳо мерос сифатида қадрланади.

 

 

Шаҳноза Раҳмонова

P/S:Мақолани марказ расмий сайтига ҳавола билан кўчириб эълон қилиш мумкин